Wat 30 jaar onderzoek onthult over volwassenen die leren

Margriet Bos · 2026-11-02

Stel je voor: al bijna dertig jaar wordt in het Verenigd Koninkrijk aan duizenden volwassenen gevraagd of ze leren, wanneer ze voor het laatst iets leerden en of ze dat in de toekomst weer willen doen. Dat is de Adult Participation in Learning Survey, een van de langstlopende onderzoeken naar volwasseneneducatie. De uitkomsten zijn verrassend actueel voor iedereen die zich in Nederland bezighoudt met sociaal-culturele vorming en online cursussen. Want hoewel de cijfers uit het VK komen, herkennen we de patronen maar al te goed. ### Hoe zit het onderzoek in elkaar? Elk jaar worden 5.000 volwassenen van 17 jaar en ouder ondervraagd. Niet alleen over formeel onderwijs, maar juist ook over non-formeel en informeel leren. Denk aan een cursus bij het buurthuis, een online training of gewoon iets oppikken van een collega. Die brede blik maakt het onderzoek waardevol: het laat zien dat leren veel meer is dan een diploma halen. De vragen zijn simpel: - Heb je ooit iets geleerd buiten school? - Wanneer deed je dat voor het laatst? - Hoe groot is de kans dat je binnenkort weer iets leert? Al sinds 1996 levert dat een schat aan gegevens op. Je ziet niet alleen hoeveel mensen leren, maar ook wie er buiten de boot vallen. ### Wie leert er eigenlijk? De cijfers laten een hardnekkig patroon zien. Deelname aan leren hangt sterk samen met sociale klasse, werkstatus, leeftijd en eerdere leervaringen. Oftewel: als je al eens eerder hebt geleerd, is de kans groter dat je het weer doet. En mensen met een hogere opleiding en een baan blijven vaker leren dan mensen zonder werk of met een lagere opleiding. > “Leren en werken is voor de welgestelden,” kopte het Britse hogeronderwijstijdschrift Wonkhe naar aanleiding van de resultaten. Een pijnlijke constatering, maar wel een die ons aan het denken zet over ons eigen aanbod. ### Wat we hiervan kunnen leren Voor ons in Nederland betekent dit dat we kritisch moeten kijken naar wie we bereiken met onze cursussen. Bieden we genoeg laagdrempelige kansen voor mensen die niet gewend zijn om te leren? En hoe zorgen we ervoor dat online cursussen niet alleen de digitaal vaardigen onder ons bereiken? Het onderzoek uit het VK laat zien dat er na dertig jaar nog steeds weinig vooruitgang is geboekt in het bereiken van kansengroepen. Dat is geen reden tot pessimisme, maar juist een uitnodiging om het anders aan te pakken. Door bijvoorbeeld samen te werken met buurtinitiatieven of door leerervaringen laagdrempelig en gratis aan te bieden. ### Zelf aan de slag Wil je meer weten over de trends? De onderzoekers hebben interactieve grafieken gemaakt waarin je kunt inzoomen op doelgroepen, leerstatus en beweegredenen. Die数据 geven niet alleen inzicht in het verleden, maar helpen ook om toekomstig beleid te onderbouwen. Voor professionals in de volwasseneneducatie is het een reminder: leren is van iedereen, maar niet iedereen krijgt dezelfde kansen. Laten we daar wat aan doen. *Dit artikel is gebaseerd op de langlopende Britse survey en biedt inspiratie voor de Nederlandse praktijk van sociaal-culturele vorming en online leren.*