Waarom 3 miljoen volwassenen niet leren – en hoe dat anders kan

Margriet Bos · 2026-11-02

Al dertig jaar meet een Brits onderzoek hoeveel volwassenen deelnemen aan leren. De nieuwste cijfers zijn ontnuchterend: nog steeds leert slechts 43% van de volwassenen in de afgelopen drie jaar. In 1996 was dat 40%. Weinig vooruitgang dus, ondanks alle technologische beloftes. Maar er is meer aan de hand. Achter dat gemiddelde gaan grote verschillen schuil. Je sociale klasse, je leeftijd en je hoogst genoten opleiding bepalen nog altijd in hoge mate of je blijft leren. En dat heeft gevolgen – voor mensen zelf, en voor de samenleving. ### De kloof die maar niet dichtgaat Het Adult Participation in Learning Survey 2026 laat zien dat de kans dat iemand leert met 3% afneemt voor elk jaar dat hij ouder wordt. 'Ik voel me te oud' is de meest genoemde reden om niet te leren. Dat is geen onwil, maar een gevoel dat diep geworteld zit. Onderzoekers van het Learning and Work Institute schatten dat er drie miljoen extra werkende volwassenen aan het leren zouden zijn als klasse-ongelijkheid geen rol speelde. Drie miljoen mensen die nu buiten de boot vallen. Dat is niet alleen jammer voor hen, maar ook voor de economie en de samenleving als geheel. ### Leren loont, dat weten we Wie eenmaal leert, plukt daar de vruchten van. Maar liefst 91% van de huidige en recente lerenden ervaart minstens één voordeel: betere kansen op werk, persoonlijke groei, meer zelfvertrouwen, betere gezondheid of meer sociale contacten. Geen wonder dat 86% van plan is om binnen drie jaar weer iets te leren. Toch zijn er nog steeds grote groepen die niet meedoen. En dat terwijl de vraag naar nieuwe vaardigheden alleen maar toeneemt. Denk aan de opkomst van AI, de energietransitie en de vergrijzing. Wie niet blijft leren, raakt achterop. ### Online leren: de stille revolutie De afgelopen dertig jaar is er veel veranderd in hoe we leren. Na een periode van bezuinigingen en dalende investeringen door werkgevers zakte de deelname in 2019 naar een dieptepunt van 33%. Maar na de pandemie kwam er een omslag. Mensen gingen steeds vaker online leren, en vaker voor hun plezier. In 2024 piekte de deelname op 52%. Inmiddels is dat weer gezakt naar 43%, maar de aard van het leren is blijvend veranderd. Bijna de helft van alle lerenden (46%) doet dat nu voor ontspanning en persoonlijke interesse, tegenover 20% in 2019. En 48% leert volledig online. Technologie heeft leren laagdrempeliger gemaakt – als je tenminste toegang hebt. ### De echte uitdaging De les uit dertig jaar onderzoek is duidelijk: de belangstelling van volwassenen om te leren is er wel, en technologie biedt nieuwe mogelijkheden. Maar overheden en werkgevers hebben te vaak nagelaten om die belangstelling om te zetten in echte kansen. Stephen Evans, directeur van het Learning and Work Institute, verwoordt het treffend: > “In de afgelopen dertig jaar heeft een technologische revolutie het levenslang leren getransformeerd. De belangstelling van volwassenen is onverminderd, en ze hebben nieuwe manieren gevonden om te leren. Maar bezuinigingen door werkgevers en overheden hebben de mogelijkheden om door te leren en kwalificaties te halen, afgesneden. En je kans om deel te nemen aan leren hangt nog steeds veel te veel af van je klasse, je leeftijd en wanneer je van school ging. Dat riskeert mensen en onze economie te remmen.” ### Wat kunnen we hiervan leren? Voor professionals in sociaal-culturele vorming en volwasseneneducatie biedt dit onderzoek een aantal concrete aanknopingspunten: - **Blijf inzetten op online cursussen**, maar zorg voor laagdrempelige toegang en begeleiding, vooral voor ouderen en mensen met een lagere opleiding. - **Doorbreek het gevoel 'te oud' te zijn** door leeractiviteiten aan te bieden die aansluiten bij de leefwereld en ervaring van oudere volwassenen. - **Werk samen met werkgevers** om investeringen in leren te stimuleren, zodat werknemers de kans krijgen zich te blijven ontwikkelen. - **Meet en monitor de deelname** van verschillende groepen, zodat je zicht houdt op wie je bereikt en wie niet. De belangstelling is er. Nu de kansen nog.