Volwassenenonderwijs: Inschrijvingen stijgen, maar hobbyopleidingen verdwijnen

Margriet Bos · 2026-10-14

De inschrijvingen voor het volwassenenonderwijs laten na jaren van hervormingen weer een lichte stijging zien. Dat lijkt goed nieuws, maar er zit een keerzijde aan: de zogenaamde ‘hobbyopleidingen’ bevinden zich in een vrije val. Wat betekent dit voor jou als professional in de sector? En hoe speel je hierop in? ### Hervormingen zorgen voor verschuiving De afgelopen jaren zijn er flinke hervormingen doorgevoerd in het volwassenenonderwijs. Denk aan strengere kwaliteitseisen, meer focus op arbeidsmarktgerichte trajecten en een nieuwe financieringsstructuur. Deze maatregelen lijken nu hun vruchten af te werpen: het totale aantal inschrijvingen stijgt weer licht. Toch is die groei niet gelijk verdeeld. Vooral opleidingen die zich richten op beroepsvaardigheden en diplomagerichte trajecten profiteren. De meer recreatieve cursussen, zoals taalcursussen voor plezier of creatieve workshops, hebben het juist zwaar. ### Waarom hobbyopleidingen het moeilijk hebben Hobbyopleidingen kampen met een dalende vraag. Dat heeft verschillende oorzaken: - **Stijgende kosten:** De prijzen van cursussen zijn de afgelopen jaren gestegen. Een gemiddelde hobbycursus kost nu al snel €250 tot €500 per jaar. Voor veel mensen is dat een flinke hap uit het budget. - **Verschuivende prioriteiten:** Na de pandemie lijken mensen terughoudender met vrije tijdsbesteding. Men kiest vaker voor opleidingen die direct rendement opleveren, zoals omscholing of bijscholing. - **Online alternatieven:** Het aanbod van gratis of goedkope online cursussen is explosief gegroeid. Platforms bieden talloze mogelijkheden om thuis te leren, vaak zonder certificaat, maar wel laagdrempelig. ### Wat betekent dit voor jou als professional? Als je werkzaam bent in de sociaal-culturele vorming of het volwassenenonderwijs, zul je merken dat de vraag naar traditionele hobbycursussen afneemt. Dat betekent niet dat er geen behoefte meer is aan informele educatie. Integendeel: mensen willen nog steeds leren, maar ze zoeken naar andere vormen. Denk aan korte, flexibele leertrajecten, online modules of hybride programma’s waarbij je zowel thuis als op locatie kunt leren. > “De uitdaging is om de verbinding te houden met de doelgroep die vroeger voor een hobbycursus kwam. Die mensen zijn er nog, maar ze hebben andere verwachtingen.” – Margriet Bos, expert sociaal-culturele vorming ### Inspelen op de nieuwe realiteit Hoe kun je als aanbieder van volwassenenonderwijs inspelen op deze verschuiving? Hier zijn een paar praktische tips: - **Herdefinieer je aanbod:** Kijk of je hobbycursussen kunt omvormen tot kortdurende trajecten met een certificaat of badge. Zo geef je deelnemers een tastbaar resultaat. - **Verlaag drempels:** Bied cursussen aan in kleinere blokken, tegen lagere kosten, of met een proefles. Zo kunnen mensen laagdrempelig kennismaken. - **Versterk online componenten:** Combineer fysieke bijeenkomsten met online leermateriaal. Dat verhoogt de flexibiliteit en verlaagt de kosten. - **Werk samen met lokale partners:** Bibliotheken, buurthuizen en culturele instellingen kunnen helpen bij promotie en het bereiken van nieuwe doelgroepen. ### Conclusie: niet treuren, maar vernieuwen De daling van hobbyopleidingen is een signaal, geen eindpunt. Het volwassenenonderwijs blijft relevant, maar de vorm verandert. Door flexibel en creatief te zijn, kun je ook in deze tijd cursisten blijven trekken. De lichte stijging van de inschrijvingen laat zien dat er nog steeds vraag is. Het is aan ons om die vraag te blijven voeden met een aanbod dat past bij deze tijd.