Vanobbergen: Vlaanderen kiest verkeerde koers in levenslang leren

Margriet Bos · 2026-01-21

Het gesprek over levenslang leren in Vlaanderen is weer volop aan de gang. En deze keer komt de kritiek van een gezaghebbende stem: Bruno Vanobbergen, de voormalige kinderrechtencommissaris. Zijn boodschap is helder, maar niet mals. Volgens hem slaat Vlaanderen de verkeerde weg in. Hij ziet een zorgwekkende trend. Er worden eerst keuzes gemaakt, en pas daarna wordt er nagedacht over de inhoud. Dat is het paard achter de wagen spannen, vindt hij. En dat terwijl de uitdagingen op het gebied van onderwijs en vorming alleen maar groter worden. ### Waar gaat het precies mis? Vanobbergen wijst op een fundamenteel probleem. Het beleid lijkt te veel gestuurd door pragmatisme en snelle resultaten. Er wordt gekozen voor bepaalde trajecten of methodes zonder eerst de cruciale vraag te stellen: wat willen we eigenlijk bereiken? Wat is de kern van onze sociaal-culturele vorming? Die inhoudelijke afweging moet voorop staan. Welke waarden willen we meegeven? Welke vaardigheden zijn écht nodig voor volwassenen in een snel veranderende samenleving? Pas als je daar een duidelijk antwoord op hebt, kun je zinvolle keuzes maken over hoe je dat aanpakt. - Eerst het 'waarom' bepalen, dan het 'hoe'. - Inhoudelijke kwaliteit boven kwantitatieve targets. - Een visie die verder kijkt dan de volgende beleidscyclus. Het gevaar van de huidige aanpak is volgens hem tweeledig. Ten eerste leidt het tot oppervlakkige programma's die niet echt aansluiten bij de behoeften van lerenden. Ten tweede ondermijnt het het vertrouwen in het systeem van levenslang leren zelf. Als deelnemers het gevoel krijgen dat het om de verkeerde redenen gaat, haken ze af. ### De rol van online leren Hier komt een interessante wending. Online cursussen en digitale leerplatforms worden vaak gezien als dé oplossing. Meer bereik, meer flexibiliteit, lagere kosten. Maar Vanobbergen waarschuwt voor een valkuil. Ook hier geldt: de techniek mag niet leidend zijn. "Een online cursus is slechts een middel," zou hij kunnen zeggen. "Het doel is nog steeds betekenisvolle vorming." De keuze voor een online format moet volgen uit een inhoudelijke keuze, niet andersom. Wil je interactie, discussie, persoonlijke reflectie? Dan moet je platform daarop zijn ingericht, en niet simpelweg bestaand lesmateriaal online zetten. Voor professionals in het volwassenenonderwijs is dit een herkenbare spanning. De vraag naar digitale oplossingen is groot, maar de druk om snel te leveren kan ten koste gaan van de diepgang. Het is een constante balansoefening waar Vanobbergen een belangrijk punt bij aansnijdt: laat kwaliteit het kompas zijn, niet snelheid. ### Een oproep voor de toekomst Wat Vanobbergen eigenlijk doet, is een pleidooi houden voor meer moed. De moed om tijd te nemen voor het echte gesprek. De moed om niet mee te gaan in de waan van de dag. En de moed om te investeren in programma's die misschien niet meteen meetbare resultaten opleveren, maar wel een blijvende impact hebben op mensen en gemeenschappen. Het is een uitnodiging aan iedereen die betrokken is bij sociaal-culturele vorming: van beleidsmakers tot docenten. Laten we samen de tijd nemen om de essentie te herontdekken. Laten we eerst vragen stellen voordat we antwoorden geven. Alleen dan kan levenslang leren uitgroeien tot wat het moet zijn: een krachtig instrument voor persoonlijke en maatschappelijke groei. De weg vooruit begint dus niet met een nieuwe tool of een extra budgetlijn. Hij begint met een goed gesprek. Een gesprek over waar we naartoe willen, en waarom dat belangrijk is. Dat lijkt simpel, maar het vraagt om een koerswijziging waar we allemaal baat bij hebben.