Vanobbergen kritisch over Vlaams levenslang leren: inhoud eerst

Margriet Bos · 2026-01-21

Bruno Vanobbergen, de Vlaamse kinderrechtencommissaris, heeft stevige kritiek geuit op de huidige koers van levenslang leren in Vlaanderen. Zijn boodschap is helder: we moeten eerst inhoudelijke afwegingen maken, pas daarna keuzes. En dat is een discussie die iedereen in het volwassenenonderwijs en de sociaal-culturele sector aan het hart gaat. Het voelt alsof we soms de wagen voor het paard spannen. Er worden keuzes gemaakt over aanbod, financiering en methodieken zonder dat er een grondig gesprek is geweest over wat we nu eigenlijk willen bereiken. Wat is de essentie van levenslang leren voor volwassenen in onze samenleving? ### Waar gaat het eigenlijk om? Vanobbergen stelt een fundamentele vraag: leren we mensen vooral vaardigheden voor de arbeidsmarkt, of gaat het om bredere persoonlijke en maatschappelijke vorming? Die vraag kan je niet zomaar overslaan. Het antwoord bepaalt alles wat volwassenenonderwijs en sociaal-cultureel werk inhoudt. In de praktijk zie je vaak dat economische motieven de overhand krijgen. Cursussen moeten 'rendabel' zijn, gericht op 'inzetbaarheid'. Natuurlijk is dat belangrijk, maar het is niet het hele verhaal. Wat met burgerschap, kritisch denken, culturele ontwikkeling? Die aspecten dreigen soms ondergesneeuwd te raken. ### De valkuilen van snelle keuzes We leven in een tijd van snelle beslissingen. Er moet 'iets gedaan worden' aan de skillskloof, aan digitalisering, aan veranderende jobs. Dat klopt allemaal. Maar als we te snel springen naar oplossingen zonder eerst na te denken over de onderliggende visie, dan bouwen we op drijfzand. - We ontwikkelen online cursussen omdat het moet, niet omdat het de beste manier is - We meten succes in cijfers en certificaten, niet in persoonlijke groei - We volgen trends in plaats van een eigen koers uit te zetten Het gevaar? Dat levenslang leren verwordt tot een instrument voor economisch beleid, in plaats van een recht voor elke volwassene om zich te ontwikkelen. ### Een oproep voor het gesprek Vanobbergen's kritiek is geen aanval, maar een uitnodiging. Een uitnodiging om het gesprek te voeren dat we misschien hebben overgeslagen. Wat willen we eigenlijk? En voor wie? "We moeten eerst inhoudelijke afwegingen maken, pas daarna keuzes," zegt hij. Dat klinkt zo logisch, maar in de praktijk doen we vaak het omgekeerde. De keuzes – over budgetten, over platforms, over targets – die komen eerst. De inhoud moet zich daarnaar schikken. ### Wat betekent dit voor professionals? Voor jou als professional in sociaal-culturele vorming of volwassenenonderwijs is deze discussie niet abstract. Het raakt aan je dagelijks werk. Hoe ontwerp je een cursus? Welke methodieken kies je? Hoe meet je impact? Misschien is het tijd om vaker 'waarom' te vragen. Waarom deze cursus? Waarom deze methode? Waarom voor deze doelgroep? Die vragen leiden tot betere, meer doordachte keuzes. Keuzes die recht doen aan de complexiteit van volwasseneneducatie. ### De weg vooruit Er is geen eenvoudig antwoord. Levenslang leren moet zowel economisch relevant zijn als persoonlijk betekenisvol. Het moet toegankelijk zijn voor iedereen, maar ook kwalitatief sterk. Die spanning hoort erbij. Wat we kunnen doen, is bewust met die spanning omgaan. Niet kiezen voor óf-óf, maar voor én-én. Dat vraagt moed, want het is makkelijker om te zeggen 'we focussen op jobs' of 'we focussen op persoonlijke ontwikkeling'. De kunst is om beide te omarmen. Vanobbergen's boodschap komt op het juiste moment. Want als we nu de verkeerde afslag nemen in hoe we levenslang leren organiseren, dan betalen we daar jarenlang de prijs voor. Laten we eerst het gesprek voeren. Over inhoud, over visie, over wat er echt toe doet. De keuzes komen daarna wel.