Vanobbergen kritisch over Vlaams levenslang leren: Eerst inhoud, dan keuzes

Margriet Bos · 2026-01-21

Bruno Vanobbergen, de Vlaamse kinderrechtencommissaris, heeft scherpe kritiek geuit op de huidige koers van levenslang leren in Vlaanderen. Zijn boodschap is helder: we moeten eerst inhoudelijke afwegingen maken, pas daarna keuzes. En dat raakt de kern van hoe we als samenleving naar onderwijs voor volwassenen kijken. Het voelt alsof we soms de wagen voor het paard spannen. We praten over systemen, financiering en structuren, maar vergeten de essentie: wat willen we eigenlijk bereiken met levenslang leren? Vanobbergen wijst erop dat we die vraag veel te weinig stellen. ### Waarom inhoud voor structuur gaat Je kunt het vergelijken met het bouwen van een huis. Je begint niet met het kiezen van de dakpannen of de kleur van de verf. Nee, je denkt eerst na over wie er gaat wonen, wat ze nodig hebben, hoe de ruimtes moeten aanvoelen. Pas daarna ga je materialen selecteren. Bij levenslang leren doen we dat precies andersom. We hebben het over digitale platforms, financieringsmodellen en doelgroepenbereik, terwijl de fundamentele vraag onbeantwoord blijft: wat voor soort leren willen we eigenlijk faciliteren? En vooral: waarom? - We moeten stoppen met denken in hokjes en systemen - De menselijke maat moet terugkeren in het debat - Kwaliteit van leren gaat boven kwantiteit van aanbod - Participatie van lerenden zelf is cruciaal ### De valkuil van instrumenteel denken Hier wringt volgens Vanobbergen de schoen het meest. Levenslang leren wordt te vaak gezien als instrument voor economische groei of arbeidsmarktbeleid. Natuurlijk is dat belangrijk, maar het reduceert leren tot iets functioneels. Alsof het alleen gaat om skills voor de job van morgen. Wat gebeurt er met leren voor persoonlijke ontwikkeling? Voor burgerschap? Voor gewoon nieuwsgierigheid? Die dimensies raken we kwijt in het huidige discours. En dat is zorgelijk, want een samenleving heeft meer nodig dan alleen economisch rendabele burgers. "We moeten eerst weten wat we willen bereiken," benadrukt Vanobbergen. "Pas dan kunnen we nadenken over hoe we dat organiseren." Het klinkt zo logisch, toch? Maar in de praktijk doen we het omgekeerde. ### Wat betekent dit voor professionals? Voor jou als professional in sociaal-culturele vorming of volwassenenonderwijs herken je dit vast. De druk om te presteren, targets te halen, cijfers te laten zien. Terwijl je eigenlijk wilt werken aan betekenisvolle leerprocessen. Vanobbergen's pleidooi is een steun in de rug voor die focus op kwaliteit. Het geeft ruimte om te zeggen: wacht even, laten we eerst goed nadenken over wat we doen en waarom. En pas dan over hoe we het meten of financieren. Het vraagt moed om tegen de stroom in te gaan. Om niet mee te gaan in de waan van de dag met steeds nieuwe initiatieven, maar eerst grondig de inhoudelijke keuzes te maken. Wat voor samenleving willen we eigenlijk? En welke rol speelt leren daarin? ### De weg vooruit De oplossing ligt volgens Vanobbergen niet in nog meer regels of systemen. Het gaat om een mentaliteitsverandering. We moeten leren zien als iets waardevols op zich, niet alleen als middel tot een doel. Dat betekent ruimte maken voor experimenten. Voor gesprekken over wat echt belangrijk is. Voor het betrekken van de mensen om wie het gaat: de lerenden zelf. Hun stem is nu te vaak afwezig in het debat. Misschien moeten we gewoon vaker de vraag stellen: leren we omdat het moet, of omdat het betekenis geeft aan ons leven? Het antwoord op die vraag bepaalt hoe we levenslang leren vormgeven. En volgens Vanobbergen is het tijd dat we die vraag serieus nemen, voordat we nog meer keuzes maken waar we later spijt van krijgen. Want uiteindelijk gaat het niet om systemen of targets. Het gaat om mensen die willen groeien, ontwikkelen en betekenis vinden. En dat verdient een aanpak die bij die ambitie past.