Vanobbergen kritisch over Vlaams levenslang leren: eerst inhoud, dan keuzes

Margriet Bos · 2026-01-21

Bruno Vanobbergen, de Vlaamse kinderrechtencommissaris, heeft stevige kritiek geuit op de huidige koers van levenslang leren in Vlaanderen. Zijn boodschap is helder: we moeten eerst inhoudelijke afwegingen maken, pas daarna keuzes. En dat raakt de kern van hoe we als samenleving naar volwasseneneducatie kijken. Het voelt soms alsof we in een stroomversnelling zitten waar de vorm belangrijker wordt dan de inhoud. Cijfers, targets, rendement – het zijn belangrijke zaken, maar ze mogen niet de enige drijfveer zijn. Vanobbergen pleit voor een fundamenteel andere benadering. ### Waar gaat het eigenlijk mis? Volgens Vanobbergen wordt er te veel gestuurd op kwantiteit in plaats van kwaliteit. Het aantal inschrijvingen, het behaalde aantal certificaten – dat zijn meetbare doelen. Maar wat leren mensen écht? En hoe past dat in hun leven? Die vragen komen soms op de tweede plaats. Het gevaar is dat we een systeem creëren dat efficiënt lijkt op papier, maar in de praktijk niet aansluit bij wat volwassenen nodig hebben. Levenslang leren gaat niet alleen over economische meerwaarde. Het gaat ook over persoonlijke groei, maatschappelijke betrokkenheid en gewoon... plezier in leren. ### De valkuil van snelle keuzes We leven in een tijd waarin alles snel moet gaan. Ook in het onderwijsbeleid. Maar Vanobbergen waarschuwt: door te snel keuzes te maken, verliezen we het zicht op wat er echt toe doet. Wat is de essentie van goed volwassenenonderwijs? Wat willen we bereiken met sociaal-culturele vorming? - Eerst moeten we ons afvragen: wat heeft waarde? - Dan: hoe kunnen we dat het beste organiseren? - En pas daarna: welke middelen hebben we nodig? Die volgorde lijkt logisch, maar in de praktijk wordt hij vaak omgedraaid. Het budget of de beschikbare middelen bepalen dan wat er mogelijk is, in plaats van dat de inhoud leidend is. ### Een pleidooi voor bezinning Vanobbergen's kritiek is geen aanval op individuele leraren of organisaties. Integendeel. Het is een oproep tot bezinning op beleidsniveau. Want als we levenslang leren serieus nemen – en dat doen we toch allemaal? – dan moeten we ook serieus nadenken over wat we ermee willen bereiken. "Het gaat erom dat we leren waarderen om wat het is," zegt Vanobbergen. "Niet alleen om wat het oplevert." En dat is een belangrijk onderscheid. Want als leren alleen maar een middel wordt voor iets anders, verliezen we de intrinsieke waarde ervan uit het oog. ### Wat betekent dit voor professionals? Voor iedereen die werkt in sociaal-culturele vorming of volwassenenonderwijs, raakt deze discussie aan de dagelijkse praktijk. Hoe zorg je ervoor dat je cursisten écht iets leren wat bijdraagt aan hun leven? Hoe blijf je trouw aan de inhoud, ook als er druk is om bepaalde targets te halen? Het antwoord ligt misschien in kleine stappen. In het blijven stellen van de waarom-vraag. In het creëren van ruimte voor gesprek over wat er echt toe doet. En in het vertrouwen dat kwaliteit uiteindelijk altijd zijn waarde bewijst – ook als dat niet direct in cijfers is uit te drukken. Vanobbergen's boodschap is dus vooral een uitnodiging. Een uitnodiging om het gesprek aan te gaan over wat we willen met levenslang leren. Om niet te snel tevreden te zijn met wat werkt, maar te blijven zoeken naar wat betekenis heeft. Want uiteindelijk gaat het daarom: om leren dat ertoe doet.