Sociaal-culturele vorming in bergregio's: wat we kunnen leren

Margriet Bos · 2026-10-17

Stel je voor: je woont in een afgelegen bergdorp. De afstanden zijn groot, voorzieningen zijn schaars en de cultuur is uniek. Hoe zorg je ervoor dat mensen daar toch de kans krijgen om zich te ontwikkelen? Dat is precies waar het nationale doelprogramma voor sociaal-culturele ontwikkeling, plattelandsgebieden en etnische minderheidsgemeenschappen in bergachtige regio's zich op richt. In dit artikel duiken we in de aanpak en wat wij daar in Nederland van kunnen leren. ### Waarom dit programma belangrijk is In veel bergachtige gebieden leven etnische minderheden die vaak te maken hebben met armoede, een gebrek aan onderwijs en beperkte toegang tot basisvoorzieningen. Het nationale doelprogramma wil deze gemeenschappen versterken door middel van sociaal-culturele ontwikkeling. Denk aan het opzetten van buurthuizen, het organiseren van taalcursussen en het ondersteunen van lokale culturele initiatieven. Het uiteindelijke doel is om de kloof tussen stad en platteland te verkleinen en ervoor te zorgen dat iedereen mee kan doen. ### Hoe ziet de uitvoering eruit? De uitvoering van het programma rust op drie pijlers: - **Samenwerking met lokale overheden en gemeenschappen:** Het programma wordt niet van bovenaf opgelegd, maar samen met de mensen ter plaatse vormgegeven. Dat zorgt voor draagvlak en duurzame resultaten. - **Investeren in onderwijs en vaardigheden:** Er worden cursussen aangeboden op het gebied van taal, digitale vaardigheden en ondernemerschap. Zo kunnen mensen hun kansen op de arbeidsmarkt vergroten. - **Behoud en promotie van cultureel erfgoed:** De unieke culturen van minderheden worden gekoesterd en ingezet als kracht, bijvoorbeeld door culturele festivals en ambachten te ondersteunen. > "Cultuur is geen luxe, maar een basisbehoefte. Als je mensen de ruimte geeft om hun eigen cultuur te uiten, creëer je veerkrachtige gemeenschappen." – Een lokale programmacoördinator ### Wat kunnen wij leren voor het volwassenenonderwijs? In Nederland hebben we te maken met onze eigen uitdagingen op het gebied van volwassenenonderwijs, zeker in krimpregio's. Het Vietnamese programma biedt een interessant perspectief. Het laat zien dat je met een gerichte, gemeenschapsgerichte aanpak veel kunt bereiken. Denk aan het belang van maatwerk: niet iedereen leert hetzelfde of heeft dezelfde behoeften. Door cursussen flexibel aan te bieden en rekening te houden met de lokale context, kun je meer mensen bereiken. Daarnaast benadrukt het programma het belang van samenwerking tussen overheid, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven. In Nederland zien we dat ook steeds vaker, bijvoorbeeld bij projecten voor digitale inclusie. Het loont om de krachten te bundelen en niet iedereen het wiel opnieuw te laten uitvinden. ### Online cursussen als kans Een opvallend aspect van het programma is de inzet van online cursussen. Zeker in afgelegen gebieden kan technologie een uitkomst zijn. Mensen hoeven niet meer uren te reizen naar een opleidingscentrum, maar kunnen thuis leren. Natuurlijk zijn er uitdagingen, zoals een betrouwbare internetverbinding en digitale vaardigheden. Toch biedt het kansen om het bereik te vergroten. In Nederland hebben we al veel ervaring met online leren, mede door de coronapandemie. We kunnen onze kennis delen en tegelijkertijd leren van de manier waarop men in Vietnam omgaat met beperkte middelen. Misschien kunnen we onze eigen online cursussen nog toegankelijker maken voor mensen die minder digitaal vaardig zijn. ### Conclusie: inspiratie uit onverwachte hoek Het nationale doelprogramma in Vietnam is een voorbeeld van hoe je met een integrale aanpak het verschil kunt maken voor gemeenschappen in afgelegen gebieden. Voor professionals in het sociaal-culturele vormingswerk en volwassenenonderwijs biedt het waardevolle lessen: werk samen met de doelgroep, investeer in vaardigheden en durf technologie in te zetten. Laten we vooral blijven kijken over de grens, want inspiratie komt soms uit onverwachte hoek. *Wil je meer weten over hoe je sociaal-culturele projecten kunt opzetten? Neem contact op met Margriet Bos, expert op het gebied van sociaal-culturele vorming en ontwikkeling van volwassenen.*