Promovendi in sociale wetenschappen: deze vernieuwing verandert alles

Margriet Bos · 2026-10-17

De opleiding van promovendi in de sociale wetenschappen en geesteswetenschappen staat onder druk. Er is iets aan de hand, en het raakt de kern van hoe we kennis maken. Wat speelt er precies? En waarom zou jij je er druk om maken? Nou, als je werkt in het sociaal-culturele vormingswerk of het volwassenenonderwijs, dan heb je hier direct mee te maken. De manier waarop we promovendi opleiden, bepaalt namelijk hoe de volgende generatie onderzoekers denkt, werkt en samenwerkt. En dat heeft weer invloed op de cursussen die jij ontwikkelt, de kennis die jij deelt, en de manier waarop je volwassenen begeleidt in hun leerproces. ### Wat is er aan de hand? Er lijkt een beweging op gang te komen om de opleiding van promovendi grondig te herzien. Niet zomaar een kleine aanpassing, maar een echte verschuiving. Denk aan meer aandacht voor praktische vaardigheden, voor samenwerking buiten de universiteit, en voor de vraag: wat voegt dit onderzoek eigenlijk toe aan de samenleving? Die vraag is niet nieuw, maar wordt nu serieuzer genomen. En dat is logisch. Want onderzoek dat alleen in een ivoren toren blijft, verliest zijn waarde. Onderzoek dat de samenleving raakt, wint aan betekenis. Voor jou als professional in het volwassenenonderwijs betekent dit iets belangrijks. De thema's die promovendi onderzoeken, komen dichterbij de praktijk te staan. En dat biedt kansen. Want wie beter begrijpt hoe onderzoek werkt, kan ook betere cursussen maken. Cursussen die niet alleen leuk zijn, maar ook echt iets veranderen. ### Waarom dit jou raakt Misschien denk je: promovendi, dat is toch een andere wereld? Maar niets is minder waar. De sociale wetenschappen en geesteswetenschappen leveren de inzichten die jij gebruikt in je werk. Denk aan onderzoek naar leergedrag bij volwassenen, naar sociale cohesie, naar culturele participatie. Als de opleiding van die onderzoekers verandert, verandert de kennis die jij krijgt. En dus ook de manier waarop jij je werk doet. Bovendien: steeds meer promovendi kiezen er bewust voor om hun kennis ook buiten de universiteit in te zetten. Ze geven gastcolleges, ontwikkelen online cursussen, of werken samen met buurtinitiatieven. Dat is een kans voor jou om die kennis naar je eigen praktijk te halen. Het betekent wel dat je moet weten wat er speelt. En dat je leert om die kennis te vertalen naar je eigen doelgroep. ### Hoe je hierop kunt inspelen Je hoeft geen expert te zijn in academisch onderzoek om hiervan te profiteren. Een paar praktische stappen kunnen al veel verschil maken: - Volg de ontwikkelingen in je vakgebied via vakbladen en nieuwsbrieven. Niet alles, maar wel de dingen die relevant zijn voor jouw werk. - Zoek de samenwerking op met onderzoekers. Nodig ze uit voor een gastles, of vraag ze om mee te denken over een cursus. Vaak zijn ze verrast dat iemand buiten de universiteit interesse heeft. - Kijk kritisch naar je eigen cursusaanbod. Sluit het nog aan bij wat er speelt in de samenleving? Of loop je achter? - Durf te experimenteren. Probeer eens een online module uit, of een nieuwe werkvorm. Niet alles hoeft meteen perfect te zijn. ### Een citaat om over na te denken > "De beste manier om de toekomst te voorspellen, is door hem zelf vorm te geven." - Peter Drucker Dat geldt ook voor de opleiding van promovendi. Jij kunt als professional in het volwassenenonderwijs bijdragen aan een betere aansluiting tussen onderzoek en praktijk. Niet door te wachten tot het onderwijs verandert, maar door zelf de verbinding te zoeken. Door vragen te stellen. Door samen te werken. ### Tot slot De vernieuwing van de promotieopleiding is geen ver-van-mijn-bed-show. Het is een ontwikkeling die jouw werk raakt, of je nu cursussen ontwikkelt, groepen begeleidt of beleid maakt. Door je ervan bewust te zijn en erop in te spelen, kun je je eigen praktijk versterken. En uiteindelijk komt dat ten goede aan de volwassenen die jij begeleidt. Want zij verdienen het beste onderwijs, gebaseerd op de beste inzichten. En die inzichten beginnen bij goed opgeleide onderzoekers.