Dertig jaar volwasseneneducatie: vooruitgang of stilstand?

Margriet Bos · 2026-11-02

### Dertig jaar leren: wat is er écht veranderd? Stel je voor: je volgt al dertig jaar lang dezelfde groep volwassenen en vraagt hen regelmatig of ze nog leren. Dat is precies wat de Adult Participation in Learning Survey doet. In 2026 viert dit langlopende onderzoek zijn dertigste verjaardag. En de resultaten? Die zetten je aan het denken. Het percentage volwassenen dat zegt momenteel te leren – of dat in de afgelopen drie jaar heeft gedaan – is 43%. Dat is slechts drie procentpunt hoger dan in 1996, toen het onderzoek voor het eerst werd gehouden. Op het eerste gezicht lijkt er dus weinig veranderd. Maar schijn bedriegt. ### Leren voor je plezier: een stille revolutie Wat wél ingrijpend is veranderd, is de manier waarop we leren. Sinds de pandemie is leren voor ontspanning of persoonlijke interesse explosief gegroeid. In 2019 ging het om 20% van de volwassen lerenden; in 2026 is dat maar liefst 46%. Bijna de helft dus! Die verschuiving zie je ook terug in de gerapporteerde voordelen. Mensen noemen persoonlijke ontwikkeling, anderen ontmoeten en gezondheidsverbetering. Vooral dat laatste is opvallend: een zevenvoudige stijging sinds 2019 (van 3% naar 20%). Online leren heeft hier een grote rol in gespeeld. Bijna de helft van de lerenden (48%) doet dit uitsluitend online. > “Leren is niet langer iets wat je doet in een klaslokaal. Het is iets wat je doet wanneer het jou uitkomt, op de bank, achter je laptop, of in je tuin.” ### De keerzijde: minder formele kansen Technologie heeft nieuwe wegen geopend, maar tegelijkertijd zijn de formele leerroutes onder druk komen te staan. Overheids- en werkgeversinvesteringen zijn gedaald. In Engeland is het budget voor volwasseneneducatie met £1 miljard gekrompen ten opzichte van 2010. Werkgevers besteden per werknemer een derde minder aan training dan in 2005. De rekening komt steeds vaker bij de volwassene zelf te liggen. Dat is zorgelijk, want formele leerroutes bieden juist verdieping, erkenning en overdraagbare vaardigheden. Ze versterken de sociale en gemeenschapsvoordelen van leren. Zonder die routes dreigt leren een privilege te worden voor wie het kan betalen. ### Hardnekkige ongelijkheid Ondanks alle veranderingen blijft de toegang tot leren ongelijk verdeeld. Sociale klasse, leeftijd en eerder genoten onderwijs spelen een grote rol. Elk jaar dat iemand ouder wordt, daalt de kans om deel te nemen met 3%. Als alle sociale klassen hetzelfde participatieniveau zouden hebben als de hoogste klasse, zouden meer dan 3 miljoen extra volwassenen deelnemen aan leren. - Kosten vormen een drempel. - Veel mensen voelen zich ‘te oud’ om nog te beginnen. - Gebrek aan interesse, vaak ontstaan door eerdere negatieve leerervaringen, houdt mensen tegen. Het gevolg: te veel mensen missen de voordelen van leren, terwijl die zo groot kunnen zijn. ### Schommelingen verbergen een dieper probleem De ogenschijnlijk stabiele 43% maskeert twee periodes van grote verandering. In 2019 bereikte de participatie een dieptepunt van 33%, na jaren van dalende investeringen. Daarna steeg het snel naar een recordhoogte van 52% in 2024, vooral dankzij informeel, digitaal en op ontspanning gericht leren. Maar in 2026 zijn we terug bij 43%, bijna gelijk aan het niveau van dertig jaar geleden. Dat toont aan dat participatie wél kan veranderen, maar dat recente stijgingen nog niet hebben geleid tot duurzame vooruitgang. De uitdaging is dus niet alleen om meer mensen aan het leren te krijgen, maar ook om die stijging vast te houden en tegelijkertijd de kloof tussen groepen te verkleinen. ### Nieuwe manieren van leren voor een nieuwe eeuw Willen we echte vooruitgang boeken, dan moeten we twee dingen doen. Enerzijds moeten we de toegang tot leren verbreden, zodat iedereen – ongeacht leeftijd, achtergrond of inkomen – kan deelnemen. Anderzijds moeten we voortbouwen op de groei van informeel, digitaal en op ontspanning gericht leren. Dat betekent: blijven investeren in formele routes, maar ook nieuwe vormen omarmen. De cijfers laten zien dat verandering mogelijk is. Nu is het zaak om die verandering om te zetten in blijvende vooruitgang. Want leren is geen luxe – het is een levenslang goed dat ons allemaal ten goede komt.