Dertig jaar volwasseneneducatie: vooruitgang of stilstand?

Margriet Bos · 2026-11-02

### Dertig jaar leren: wat is er echt veranderd? De nieuwste Adult Participation in Learning Survey (2026) bestaat dertig jaar. Het is daarmee de langstlopende studie naar volwasseneneducatie. Drie decennia aan data laten zien wat er is veranderd, wat niet, en waar we nog steeds stappen moeten zetten. Opvallend: 43% van de volwassenen zegt nu te leren of in de afgelopen drie jaar te hebben geleerd. Dat is slechts drie procentpunten hoger dan in 1996, toen de eerste meting plaatsvond. ### Leren voor je plezier groeit explosief Toch is er veel veranderd. Sinds de pandemie is leren voor ontspanning of persoonlijke interesse sterk toegenomen: van 20% van de volwassen lerenden in 2019 naar een record van 46% in 2026. Ook de gerapporteerde voordelen verschuiven. Mensen noemen persoonlijke ontwikkeling, anderen ontmoeten en gezondheidsverbetering. Die laatste is zelfs zevenvoudig gestegen sinds 2019 (van 3% naar 20%). Online leren is inmiddels de norm: bijna de helft van de lerenden (48%) doet dit uitsluitend online. ### Formele leerroutes onder druk Technologie biedt nieuwe mogelijkheden, maar bezuinigingen bij overheid en werkgevers zorgen voor minder formele leerroutes. Tenzij volwassenen zelf betalen. In Engeland is de financiering voor volwassenenvaardigheden £1 miljard lager dan in 2010. Werkgevers investeren per werknemer een derde minder in training dan in 2005. Formele trajecten zijn juist belangrijk om leren te verdiepen en te verankeren. Ze maximaliseren de sociale en gemeenschapsvoordelen en bieden overdraagbare vaardigheden die zowel werknemers als werkgevers ten goede komen. ### Grote ongelijkheden blijven bestaan Ongelijkheid in toegang tot leren is hardnekkig. Sociale klasse, leeftijd en eerdere opleiding spelen een grote rol. Elk jaar dat iemand ouder wordt, daalt de kans om deel te nemen met 3%. Meer dan 3 miljoen extra volwassenen zouden deelnemen als alle sociale klassen hetzelfde participatieniveau hadden als de hoogste klasse. Ook barrières als kosten, je te oud voelen en gebrek aan interesse spelen mee. Te veel mensen missen zo de voordelen van leren. ### Schommelingen in participatie De ogenschijnlijk stabiele langetermijntrend verbergt twee periodes van grote verandering. Na jaren van dalende investeringen zakte de participatie in 2019 naar een dieptepunt van 33%. Daarna steeg het snel na 2021, vooral door vrijetijdsleren, onafhankelijk leren en digitaal leren. In 2024 werd een recordhoogte van 52% bereikt. Maar in 2026 is het terug op 43%, bijna gelijk aan dertig jaar geleden. Dit toont aan dat participatie kan veranderen, maar dat recente stijgingen nog niet hebben geleid tot duurzame vooruitgang. > “De kernuitdaging is niet alleen om deelname te verhogen, maar om stijgingen vol te houden en tegelijkertijd ongelijkheden te verkleinen.” ### Nieuwe manieren van leren voor een nieuwe eeuw Willen we echte vooruitgang boeken, dan moeten we zowel de toegang tot leren verbreden als voortbouwen op de groei van vrijetijdsleren, onafhankelijk leren en digitaal leren. Dat vraagt om gerichte actie van overheden, werkgevers en onderwijsinstellingen. Alleen zo zorgen we ervoor dat de stijging van 2024 geen tijdelijke piek blijft, maar een blijvende verbetering wordt. Nieuwe manieren van leren voor een nieuwe eeuw.