Dertig jaar volwasseneneducatie: verandert er echt iets?

Margriet Bos · 2026-11-02

### Dertig jaar leren: wat is er echt veranderd? Stel je voor: al dertig jaar wordt er onderzoek gedaan naar hoe volwassenen leren. De Adult Participation in Learning Survey 2026 is de langstlopende studie in zijn soort. En wat blijkt? 43% van de volwassenen zegt nu te leren of in de afgelopen drie jaar te hebben geleerd. Dat is slechts drie procentpunt hoger dan in 1996, toen de eerste meting plaatsvond. Op het eerste gezicht lijkt er dus weinig veranderd. Maar schijn bedriegt. ### Leren voor je plezier: een stille revolutie Sinds de pandemie is er iets opvallends gebeurd. Leren voor je plezier of persoonlijke interesse is enorm toegenomen. In 2019 deed 20% van de volwassen lerenden dit, in 2026 is dat gestegen naar een record van 46%. Dat zie je ook terug in de voordelen die mensen ervaren. Persoonlijke ontwikkeling, anderen ontmoeten en gezondheidsverbetering worden steeds vaker genoemd. De gezondheidswinst is zelfs zevenvoudig toegenomen sinds 2019: van 3% naar 20%. Ook online leren is in een stroomversnelling geraakt. Bijna de helft van de lerenden (48%) geeft aan uitsluitend online te leren. Technologie heeft nieuwe manieren van leren mogelijk gemaakt. Maar er is een keerzijde. ### Minder formele kansen, meer zelf betalen Door bezuinigingen bij de overheid en werkgevers zijn er minder formele leermogelijkheden. In Engeland is de financiering voor volwassenenvaardigheden met £1 miljard gedaald ten opzichte van 2010. Werkgevers investeren een derde minder in training per werknemer dan in 2005. Dat betekent dat volwassenen vaker zelf moeten betalen als ze een formeel traject willen volgen. Formele leerroutes helpen om kennis te verdiepen en te verankeren. Ze maximaliseren de sociale en gemeenschapsvoordelen en bieden overdraagbare vaardigheden waar zowel werknemers als werkgevers baat bij hebben. ### Hardnekkige ongelijkheden Ondanks de groei van informeel leren, blijven er grote verschillen in toegang tot leren. Sociale klasse, leeftijd en eerdere opleiding spelen een grote rol. Elk jaar dat iemand ouder wordt, neemt de kans om deel te nemen aan leren met 3% af. Als alle sociale klassen hetzelfde participatieniveau zouden hebben als de hoogste klasse, zouden er meer dan 3 miljoen extra volwassenen deelnemen aan leren. Barrières zoals kosten, je te oud voelen en gebrek aan interesse zorgen ervoor dat te veel mensen de voordelen van leren mislopen. ### De cijfers schommelen, maar de trend blijft vlak De ogenschijnlijke stabiliteit van het langetermijncijfer verbergt twee periodes van grote verandering. In 2019 bereikte de participatie een dieptepunt van 33% na jaren van dalende investeringen. Daarna steeg het snel na 2021, toen leren voor je plezier, zelfstandig leren en digitaal leren toenamen. In 2024 werd een recordhoogte van 52% bereikt. Maar in 2026 is het weer terug op 43%, bijna gelijk aan het niveau van dertig jaar geleden. Dit laat zien dat participatie aanzienlijk kan veranderen, maar dat recente stijgingen nog niet hebben geleid tot blijvende vooruitgang. > “De centrale uitdaging is niet alleen om de participatie te verhogen, maar om stijgingen vast te houden en tegelijkertijd de ongelijkheden tussen groepen te verkleinen.” ### Nieuwe manieren van leren voor een nieuwe eeuw Wat is dan de oplossing? Volgens de onderzoekers is het essentieel om zowel de toegang tot leren te verbreden als voort te bouwen op de groei van informeel, zelfstandig en digitaal leren. Dat betekent investeren in nieuwe manieren van leren die aansluiten bij de behoeften van deze tijd. Denk aan laagdrempelige online cursussen, community-based leernetwerken en financiële ondersteuning voor wie het zelf niet kan betalen. Alleen zo kunnen we ervoor zorgen dat de stijging van participatie dit keer wél beklijft. Wil je meer weten over de laatste cijfers en analyses? Het volledige rapport biedt een schat aan inzichten voor professionals in de volwasseneneducatie.