Besparingen in volwassenenonderwijs: Tijd voor een positief verhaal

Margriet Bos · 2026-01-23

Het gesprek over besparingen in het volwassenenonderwijs laait weer op. En laten we eerlijk zijn, het voelt vaak als een gebroken plaat. Telkens weer diezelfde discussie over budgetten en tekorten. Maar deze keer klinkt er een andere toon, vooral vanuit de politieke partij Vooruit. Zij roepen minister Demir op om eindelijk eens met een positief verhaal te komen. En je weet wat? Ze hebben een punt. We zitten al jaren in een patroon van bezuinigingen en hervormingen die vooral voelen als afbraak. Voor de professionals in het veld, de docenten en begeleiders, is de moed soms ver te zoeken. Het wordt tijd dat we het gesprek anders voeren. Niet vanuit wat er allemaal níét kan, maar vanuit de kansen die er wél zijn. ### Waarom een positief verhaal zo hard nodig is Je kunt het de mensen in het volwassenenonderwijs niet kwalijk nemen dat ze cynisch worden. Elke nieuwe ronde besparingen voelt als een klap in het gezicht. Het werk dat ze doen is zo ontzettend belangrijk – ze helpen mensen bijscholen, nieuwe vaardigheden leren, en soms zelfs een compleet nieuwe start maken. Maar telkens moeten ze uitleggen waarom er minder middelen zijn. Minister Demir heeft nu de kans om dat patroon te doorbreken. Een positief verhaal begint met erkenning. Erkenning voor het cruciale werk dat gedaan wordt. En daarna met een visie op hoe we dit onderwijs toekomstbestendig kunnen maken, ook met beperkte middelen. Het gaat niet alleen om geld, het gaat om erkenning en waardering. ### De impact op sociaal-culturele vorming Wat me vooral zorgen baart, zijn de gevolgen voor de sociaal-culturele vorming. Dit is het hart van veel volwassenenonderwijs. Het zijn de cursussen waar mensen niet alleen een vak leren, maar waar ze ook sociale contacten opdoen, zelfvertrouwen opbouwen, en deel uitmaken van een gemeenschap. - Deze vorming helpt mensen zich te ontwikkelen als burger - Het biedt kansen voor persoonlijke groei buiten het werk om - Het creëert verbinding in steeds individualistischer wordende samenlevingen - Het is vaak de eerste stap voor mensen die lang uit het onderwijs zijn Als hierop bezuinigd wordt, verliezen we meer dan alleen cursussen. We verliezen de sociale lijm die gemeenschappen bij elkaar houdt. En dat is een prijs die niemand zou moeten willen betalen. ### De rol van online cursussen in deze discussie Hier zit volgens mij een groot deel van de oplossing. Online cursussen worden vaak genoemd als besparingsmogelijkheid, maar dat is te kort door de bocht. Ja, ze kunnen kosten besparen. Maar nee, ze zijn geen vervanging voor alles. De kunst is om een slimme mix te vinden. "De toekomst van onderwijs ligt niet in óf online óf offline, maar in een doordachte combinatie van beide," merkte een collega me laatst op. En daar sluit ik me volledig bij aan. Online elementen kunnen theoretische kennis efficiënter overbrengen, terwijl fysieke bijeenkomsten onmisbaar blijven voor de sociale en praktische component. ### Wat professionals nu nodig hebben Als je met mensen in het veld praat, hoor je vooral behoefte aan duidelijkheid en stabiliteit. Het constante gevoel van onzekerheid is slopend. Ze willen weten waar ze aan toe zijn, niet alleen voor dit jaar, maar voor de komende jaren. Alleen dan kunnen ze kwaliteit blijven leveren. Daarnaast is er behoefte aan erkenning dat hun werk ertoe doet. Niet alleen in economische termen, maar in menselijke termen. De verhalen van cursisten die een nieuwe start maken, die vriendschappen voor het leven sluiten, of die eindelijk dat diploma halen – dat is waar het om draait. De oproep van Vooruit aan minister Demir komt dus niet uit de lucht vallen. Het is tijd voor een verhaal dat verder kijkt dan cijfers en budgetten. Een verhaal dat gaat over kansen, over verbinding, en over de toekomst van leren in een snel veranderende wereld. De professionals in het volwassenenonderwijs verdienen niets minder dan dat. En eigenlijk verdienen alle volwassenen die willen blijven leren dat ook.