30 jaar leren: waarom volwassenen blijven afhaken

Margriet Bos · 2026-11-02

Al bijna dertig jaar peilt de Adult Participation in Learning Survey hoe het staat met leren onder volwassenen in het Verenigd Koninkrijk. Het is daarmee een van de langstlopende onderzoeken naar volwasseneneducatie. Elk jaar doen 5.000 volwassenen van 17 jaar en ouder mee. Zij vertellen over hun leerervaringen, wanneer ze voor het laatst iets leerden en hoe waarschijnlijk het is dat ze dat in de toekomst weer doen. Wat het onderzoek bijzonder maakt, is de brede kijk op leren. Het gaat niet alleen om formeel onderwijs, maar ook om non-formeel en informeel leren. Denk aan een cursus bij een buurthuis, een online module via je werk of een vaardigheid die je van een collega oppikt. Die alledaagse leervormen blijven vaak onder de radar, maar ze zijn essentieel voor een leven lang ontwikkelen. ### Wat de cijfers ons vertellen De resultaten laten al jaren een consistent beeld zien: deelname aan leren verschilt sterk per sociale klasse, arbeidsstatus, leeftijd en eerdere leerervaring. Mensen met een hogere opleiding en een betaalde baan leren vaker dan mensen met een lagere opleiding of zonder werk. Dat patroon herhaalt zich jaar na jaar. Het roept de vraag op of we met z'n allen wel echt vooruitgang boeken, of dat we vooral verandering zien zonder dat de kloof kleiner wordt. > "Dertig jaar aan data laten zien dat we blijven investeren in dezelfden. De uitdaging is om de mensen te bereiken die het meest zouden profiteren van een leertraject." Die bevinding is ook relevant voor Nederland. Uit cijfers van het CBS blijkt bijvoorbeeld dat de deelname aan een leven lang leren onder laagopgeleiden en ouderen achterblijft. Het is dus niet alleen een Brits vraagstuk. ### Waarom blijven mensen weg? Het onderzoek brengt ook de drempels in kaart. Mensen noemen tijdgebrek, kosten en een gebrek aan zelfvertrouwen. Vooral dat laatste speelt een grote rol: als je nooit hebt ervaren dat leren iets oplevert, is de stap naar een cursus groot. Online cursussen kunnen een drempel verlagen, maar alleen als ze laagdrempelig en relevant zijn. Een goede online module is kort, praktisch en sluit aan bij wat iemand al weet. Daarnaast blijkt uit de data dat de motivatie om te leren vaak voortkomt uit werk of persoonlijke groei. Wie eenmaal een positieve leerervaring heeft, is eerder geneigd om vaker iets nieuws te proberen. Dat is een belangrijke aanwijzing voor beleidsmakers en opleiders: investeer in die eerste succeservaring. ### Wat kunnen we hiervan leren? De survey biedt een schat aan trenddata die gratis toegankelijk is. Voor professionals in het volwassenenonderwijs en sociaal-culturele vorming is het een waardevolle bron. Het laat zien waar interventies nodig zijn en welke groepen structureel buiten beeld blijven. De komende jaren zal blijken of we de kloof kunnen dichten. Eén ding is zeker: zonder gerichte aandacht voor de mensen die nu afhaken, blijft 'een leven lang leren' voor velen een loze belofte.